Ý nghĩa của sự sạch sẽ

Đã từ lâu trong tâm trí người Việt Nam chúng ta luôn có một mối quan hệ khắn khít giữa người đã khuất và người còn sống. Do đó, việc đặt bàn thờ là một việc rất quan trọng thể hiện sự kính trọng đối với những người đã khuất. Đây là nơi ngự vị của các bậc tiền bối trong gia đình nên thường được đặt ở nơi trung tâm và cao nhất trong nhà và cũng là cách giúp bảo quản bàn thờ được tốt hơn.

Việc lau chùi bàn thờ cũng được chăm chút rất tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ nhất. Chổi dùng để quét bàn thờ cũng như khăn lau phải được dùng riêng và hạn chế sự chung đụng. Nguồn nước sử dụng phải được lấy từ nơi sạch sẽ, thậm chí có người còn dùng nước mưa, nấu lá trà và lá bồ đề để lau chùi.

Bàn thờ không chỉ được dọn dẹp lau chùi vào dịp lễ tết, mà vào những ngày giỗ ông bà, người ta cũng sửa soạn lại bàn thờ trong dịp này. Tuy nhiên, khi mỗi dịp tết về, không khí trang hoàng chuẩn bị cho bàn thờ lai mang hương vị thân mật và khắng khít hơn qua những việc đánh bóng bộ lư đồng, lau chùi khung ảnh, thay cát bát hương (nhang)…. Chính những việc này đã đem lại một không khí thật ấm úng, gắn kết mật thiết giữa một thế giới hiện hữu và thế giới tâm linh.

Thông thường chúng ta vẫn thường thấy người phụ nữ sẽ đảm nhận vai trò trong việc dọn dẹp nhà cửa khi tết đến, nhưng việc lau chùi bàn thờ thì sẽ do cánh đàn ông đảm nhiệm vì theo cách nói của người xưa, đây là việc dành cho người chủ trong gia đình thể hiện sự kính trọng của mình đối với các bậc lão thành. Khi bày biện xong bàn thờ, người lớn tuổi nhất trong gia đình sẽ có nhiệm vụ thắp hương và khấn cho ông bà tổ tiên phù hộ gia đình mình trong năm mới.

Cách bày biện bàn thờ

Bàn thờ được bày biện bằng những vật dụng hết sức thiêng liêng. Mỗi vật dụng mang một ý riêng của nó. Ngay giữa bàn thờ sẽ là bát hương (tượng trưng cho sự tinh tú) và trên bát hương có cây trụ đễ cắm nhang vòng (tượng trưng cho trục vũ trụ), hai bát nhang khác đặt ở bên trái và bên phải tạo ra tư thế tam tài. Đèn dầu hoặc đèn cầy được đặt ở góc ngoài tượng trưng cho mặt bên trái và mặt trăng bên phải. Hành động thắp nhang cho ông bà tổ tiên được ví như là một cách trò chuyện với nhau. Mọi câu nói, ước nguyện hay thỉnh cầu sẽ theo làn khói của vòng nhang đến với ông bà tổ tiên.

Làn khói nhang chúng ta thắp cho ông bà không chỉ tạo nên không khí ấm cúng nơi gian thờ, mà điều đó còn thể hiện sự quan tâm ân cần của con cháu đối với những người đã khuất trong gia đình. Bên cạnh đó, người ta cũng sử dụng những mùi hương cho nhang bằng những mùi thơm rất đặc trưng mang tính chất cả ba miền Bắc Trung Nam đó là hương bài, hương trầm, hương nhài……

Những lễ vật được dâng cúng trên bàn thờ rất đa dạng. Thông thường thì bao gồm vài bộ quần áo, giấy tiền vàng mã, vài chung rượu nhỏ và một bình trà. Mâm ngủ quả cũng được chuẩn bị rất tươm tất và được đặt vào một bên góc của bàn thờ. Ngoài ra, vào sang 30 Tết, người ta thường chưng thêm cặp dưa hấu xanh, cặp bánh chưng hoặc bánh tét. Bánh mứt được bày biện xung quanh cho đẹp mắt.

Hoa để bàn thờ có thể sử dụng hoa tươi hoặc hoa giả. Những loại hoa thường được dùng để chưng trong dịp lễ tết là hoa cúc, hoa huệ, hoa lay-ơn, hoa mai (cho miền Nam) và hoa đào (cho miền Bắc).